تفاوت تناژ گوجه فرنگی پس از برداشت (پسکار) با پیش از برداشت (پیشکار)
تفاوت تناژ گوجه فرنگی پس از برداشت (پسکار) با پیش از برداشت (پیشکار) در کشت گوجه فرنگی، تناژ پیشکار به عملکرد تخمینی یا وزن محصول در
مزرعه قبل از برداشت (یا در زمان برداشت اولیه) اشاره دارد، در حالی که تناژ پسکار تناژ واقعی قابل فروش و marketable بعد از برداشت، حملونقل،
сортировка و رسیدن به بازار است. تفاوت اصلی به دلیل ضایعات پس از برداشت (Post-Harvest Losses) ایجاد میشود که در ایران و کشورهای در حال
توسعه میتواند قابل توجه باشد.
۱. عملکرد متوسط تناژ گوجه فرنگی (پیشکار / در مزرعه)
– کشت فضای باز (مزرعهای): ۴۰ تا ۱۰۰ تن در هکتار (بسته به رقم، منطقه، آبیاری و مدیریت).
– با آبیاری غرقابی: حدود ۴۰-۷۰ تن/هکتار.
– با آبیاری قطرهای: ۶۰-۱۰۰+ تن/هکتار (افزایش ۲۰-۵۰% به دلیل راندمان بالاتر و تغذیه دقیق).
– کشت گلخانهای: ۵۰۰ تا ۷۰۰ تن در هکتار (به دلیل کنترل محیطی).
عوامل مؤثر بر تناژ پیشکار:
– رقم بذر (رقمهای هیبرید پربازده مانند هیرس، سانسید یا چیکو تناژ بالاتری دارند).
– آبیاری (قطرهای برتری واضح دارد).
– تغذیه، کنترل آفات، تراکم بوته و آب و هوا.
۲. تفاوت تناژ پس از برداشت (ضایعات پسکار)
پس از برداشت، بخشی از محصول به دلیل آسیب مکانیکی، پوسیدگی، لهشدگی، تبخیر رطوبت، حملونقل نامناسب و تأخیر در فروش از دست میرود.
میزان ضایعات تقریبی:
– در سطح مزرعه/تولیدکننده: ۸-۲۰% (لهشدگی، برداشت نادرست، آفات).
– حملونقل و عمدهفروشی: ۵-۱۵%.
– خردهفروشی و هتلها: ۳-۱۰%.
– جمع کل ضایعات: ۲۰-۴۰% در زنجیره تأمین (در برخی مطالعات ایران و کشورهای مشابه حدود ۲۵-۳۹%).
مثال عددی برای ۱ هکتار (کشت فضای باز):
– تناژ پیشکار (تخمینی در مزرعه): ۷۰ تن.
– ضایعات پس از برداشت: ۱۵-۳۰% → تناژ پسکار (قابل فروش): ۴۹-۶۰ تن.
– تفاوت: ۱۰-۲۱ تن کاهش (معادل ۱۵-۳۰ میلیون تومان زیان اقتصادی بسته به قیمت).
در شرایط نامطلوب (حمل طولانی بدون سردخانه، برداشت در گرمای شدید یا بستهبندی ضعیف) ضایعات میتواند به بیش از ۴۰% برسد.
۳. مقایسه جدولی تناژ پیشکار vs پسکار
| مورد | تناژ پیشکار (مزرعه) | تناژ پسکار (بازار) | تفاوت/ضایعات |
|————————–|—————————|—————————|———————–|
| متوسط فضای باز | ۵۰-۸۰ تن/هکتار | ۴۰-۶۵ تن/هکتار | ۱۵-۲۵% |
| با آبیاری قطرهای | ۷۰-۱۰۰ تن/هکتار | ۵۵-۸۵ تن/هکتار | ۱۰-۲۰% (کمتر به دلیل کیفیت بهتر میوه) |
| گلخانه | ۵۰۰-۷۰۰ تن | ۴۰۰-۶۰۰ تن | ۱۰-۲۰% |
| عوامل کاهش | – | لهشدگی، پوسیدگی، تبخیر | حمل، تأخیر، بستهبندی |
۴. راهکارهای کاهش تفاوت تناژ (افزایش تناژ پسکار)
– برداشت به موقع: در مرحله Breaker (رنگ صورتی) برای حمل طولانی یا قرمز کامل برای بازار محلی.
– بستهبندی مناسب: استفاده از جعبههای پلاستیکی یا کارتن با تهویه، اجتناب ازاد کردن زیاد.
– سردخانه: نگهداری در دمای ۱۰-۱۳ درجه سانتیگراد و رطوبت بالا برای کاهش تبخیر و پوسیدگی.
– آبیاری قطرهای + مدیریت: میوههای یکنواختتر و مقاومتر تولید میکند و ضایعات را کاهش میدهد.
– حمل سریع و زنجیره سرد: استفاده از کامیونهای یخچالدار.
– مراحل برداشت چندگانه: برداشت مرحلهای برای جلوگیری از رسیدن بیش از حد روی بوته.
با این روشها میتوان ضایعات را به زیر ۱۰-۱۵% رساند و سود را به طور قابل توجهی افزایش داد.
نتیجهگیری
تفاوت تناژ گوجه پیشکار و پسکار عمدتاً ناشی از ضایعات پس از برداشت است که میتواند ۱۵-۳۰% محصول را از بین ببرد. آبیاری قطرهای نه تنها تناژ
پیشکار را افزایش میدهد، بلکه کیفیت میوه را بهبود بخشیده و ضایعات پسکار را کاهش میدهد. برای کشاورزان، تمرکز روی مدیریت پس از برداشت
(بستهبندی، سردخانه و حمل) به اندازه مدیریت مزرعه اهمیت دارد.