علت اصلی گربهای شدن گوجهفرنگی
علت اصلی گربهای شدن گوجهفرنگی و راهکارهای ارگانیک (برگرفته از تجربه مزرعه) گربهای شدن گوجه، بدشکلی انتهای میوه، اختلاف دمای شب و
روز، تغذیه با جلبک دریایی، کمپوست ورمی ریشه واقعی مشکل: یک تصور اشتباه رایج و بسیاری از کتابها و سایتها میگویند گربهای شدن
(Catfacing) فقط به خاطر سرمای زمان گلدهی است. اما تجربه مزرعهای و مشاهدات طولانی مدت چیز دیگری میگوید. علت اصلی و قوی که کمتر
کسی به آن اشاره میکند، اختلاف شدید دمای شب و روز در یک دوره ۲۰ روزه قبل از باز شدن گل است، نه خود سرمای مطلق.
علت اصلی گربهای شدن گوجه
در مزارع دشت مغان و ورامین دیده شده که دمای ۵ درجه شبانه اگر ناگهانی نباشد و گیاه به تدریج سازگار شده باشد، عارضه نمیدهد. اما اگر در یک
هفته، شب ۸ درجه و روز ۲۸ درجه باشد (اختلاف ۲۰ درجه)، حتی بدون سرمای کشنده، گربهای شدن شدید رخ میدهد. علت: تخریب هورمون اکسین
در بافت گل به دلیل شوک دمایی متناوب. اکسین مسئول یکدست شدن بافت میوه است. وقتی نوسان دما زیاد شود، سلولهای انتهایی میوه (محل
اتصال گل) دیگر فرمان یکسان رشد دریافت نمیکنند و برخی سریع، برخی کند رشد میکنند. نتیجه همان فرورفتگیها و بدشکلیهاست.
دومین علت قوی: تغذیه ناقص بور و کلسیم
بور عنصری است که حرکت قندها را در گیاه تنظیم میکند. در زمان تشکیل گل، اگر بور کافی نباشد، دیواره سلولی گلبرگها و تخمدان شکننده میشود و
با کوچکترین استرسی، بافت پاره میشود و بعداً به شکل جوشگاه و فرورفتگی روی میوه ظاهر میگردد. نکته جالب: خاک ایران به طور طبیعی از نظر بور
فقیر است، مخصوصاً خاکهای آهکی. بنابراین مشکل بور در گوجهفرنگی ایرانی بسیار شایعتر از منابع خارجی است، اما کمتر به آن پرداخته میشود.
کلسیم هم عامل دوم است اما نه کمبود مطلق در خاک. مشکل اصلی رقیق شدن کلسیم با رشد سریع میوه است. وقتی شب سرد و روز گرم باشد،
گیاه روزها تشنه میشود، آب زیادی جذب میکند و این آب، کلسیم موجود را در حجم زیاد حل میکند. در نتیجه غلظت کلسیم در شیره گیاهی پایین
میآید و سلولهای انتهایی میوه فرو میریزند.
راهکارهای ارگانیک و منحصربهفرد
۱. مدیریت دمایی با مالچ دوجداره (نوآوری مزرعهای)
یک روش ساده و ارگانیک که در مزارع اقلید فارس جواب داده: استفاده از مالچ کاه غلیظ به ضخامت ۱۰ سانتی اما با یک لایه پلاستیک سیاه در زیر آن.
پلاستیک سیاه گرمای روز را در عمق خاک نگه میدارد و کاه روی آن از فرار سریع گرما در شب جلوگیری میکند. نتیجه: اختلاف دمای روز و شب خاک به
جای ۲۰ درجه به ۸-۱۰ درجه کاهش مییابد. این روش هزینه بالایی ندارد و تا دو فصل قابل استفاده است.
۲. محلول جلبک دریایی و شیر گرم (کمک فوری در زمان تشکیل گل)
دو هفته قبل از گلدهی، ترکیب زیر را هر ۵ روز یکبار روی بوته اسپری کنید:
· عصاره جلبک دریایی مایع (۲ میلیلیتر در لیتر) – منبع طبیعی هورمون اکسین
· یک قاشق غذاخوری شیر خشک در یک لیتر آب گرم (۴۰ درجه)
· نصف قاشق چایخوری عسل طبیعی (برای چسبندگی و تغذیه میکروبهای برگ)
شیر گرم باعث میشود برگها روزنههای خود را بازتر کنند و جلبک دریایی را بهتر جذب کنند. عسل هم یک منبع کربن است که باکتریهای مفید سطح
برگ را تغذیه میکند.
۳. تأمین بور با تفاله قهوه و پوست موز تخمیر شده
به جای خرید بور شیمیایی: تفاله قهوه خشک شده را با پوست موز خرد شده مخلوط کنید (نصف و نیم). در یک شیشه در بسته با آب ولرم به مدت یک
هفته در سایه نگه دارید تا تخمیر سبک انجام شود. هر روز درب را باز کنید تا گاز خارج شود. بعد از یک هفته، مایع را صاف کنید و با ۱۰ برابر آب رقیق کنید.
این محلول را در زمان تشکیل غنچههای گل، به صورت خاکی پای هر بوته بریزید. پوست موز منبع عالی پتاسیم و بور طبیعی است و تفاله قهوه نیز pH
خاک را تنظیم میکند.
۴. حفاظت از گل با گرده گیاه ختمی (روش سنتی احیا شده)
یک روش قدیمی که تقریباً فراموش شده: گلهای خشک شده گیاه ختمی (خیری) را آسیاب کنید تا پودر نرمی شود. در روزهای ابری و خنک، این پودر را با
یک دستمال نرم روی گلهای گوجه بپاشید. پودر ختمی با جذب رطوبت اضافی از سطح گل، از چسبندگی گلبرگها در هوای مرطوب جلوگیری میکند. این
روش مخصوصاً برای کشتهای پاییزه که رطوبت هوا بالاست، معجزه میکند و نرخ بدشکلی را تا ۷۰ درصد کاهش میدهد.
۵. حذف انتخابی اولین دسته گل
یک راهکار عملی که در هیچ کتابی نوشته نشده: اولین دسته گل هر بوته را حذف کنید. این کار را در اوایل بهار که ریسک نوسان دمایی بیشتر است،
انجام دهید. بوته جوان انرژی خود را صرف ریشه و ساقه میکند و دسته گل دوم و سوم که دو هفته دیرتر تشکیل میشوند، در شرایط آب و هوایی
پایدارتری قرار میگیرند. کشاورزان حرفهای در مناطق سردسیر این کار را هر سال انجام میدهند و محصول نهایی آنها نه تنها کم نمیشود، بلکه میوههای
یکدستتری دارند.